small textbig textmenu

gezondheid
© De Wijnhoek 1997 - 2004

| gezondheid, een ruim begrip | Franse studie | sulfiet en gezondheid | diabetes en wijn | drank- en horecawet | slank met wijn | mineralen, vitaminen en fenolen | aminozuuranalyse | genetisch paspoort | wijn en onze maag | koolhydraat arme wijn | alcohol en zwangerschap |

line

Al in de Middeleeuwen hield de medische wetenschap zich bezig met het verband tussen wijn en de gezondheid. Veel kwalen en ongemakken konden door de toepassing van wijn of daarvan afgeleide drankjes worden genezen. Dit komt duidelijk naar voren in de gezondheidsregels, die de medische school van Salerno had opgesteld. Een stukje tekst uit de Zeventiende eeuw is hierover heel duidelijk:

"De beste wijn de beste koop. Zy baart de beste vochtigheid; Zoo na de swarte wijn uw loop is. Uw lichaam raakt vol vadzigheid. Klaart, ouwt, niet drabbig, rijp van passe, gemengd en springend. Op uw hand gedronken, niet met heele plassen maar matiglijk is nimmer schaad."

Iedereen kent het gezegde, dat overdaad schaadt en dat dit van toepassing is op zowel eten, bewegen en het drinken van alcoholische dranken. Tegenwoordig is iedereen bezig om zijn of haar lichaam in topconditie te houden of te brengen. Veelal door veel en regelmatig te sporten en daarbij bewust en gezond te eten en te drinken. Een niet te onderschatten factor in onze maatschappij is de gehaastheid, en de daaruit voortvloeiende stress, waar tegenwoordig iedereen over mee kan praten. (stress kan leiden tot een versneld hartritme -tachycardie-, verandering van de plasma-lipoproteÔne-samenstelling met risico op hartaandoeningen, verandering van de bloedcalcium-spiegel, wat kan leiden tot hoge bloeddruk.)

Je zult je afvragen wat wijn met een gezonder leven en een gezonder lichaam te maken heeft. Wel, het mooie van wijn is dat je op twee verschillende manieren gebruik kunt maken van de "onzichtbare" kracht die wijn in zich draagt. Ten eerste zitten er in wijn stoffen die de weerstand van het menselijk lichaam ondersteunen, waardoor je weerbaarder wordt tegen bijvoorbeeld griep en verkoudheid. Vooral rode wijn, waarin de stof tannine uit de schillen en pitten van nature aanwezig is, heeft hierin een ondersteunende functie. De in de wijn aanwezige alcohol heeft een bloed verdunnende werking waardoor een betere doorbloeding van alle organen (ook hersenen en geslachtsorganen), zorgdraagt voor een betere stofwisseling wat op haar beurt zorgt voor lichamelijk en psychisch welzijn. Uitgangspunt in dit opzicht is: alles met mate. Een hoge alcoholconsumptie zal het zenuwstelsel verzwakken, wat alle positieve aspecten totaal in het negatieve zal doen omslaan.

Positieve uitwerkingen op stress:

Een tweede positieve kracht die aan wijn is toe te schrijven kan je vinden in de ontspannende werking bij het genieten van een heerlijk glas wijn, waarbij je alle zorgen even kunt vergeten. Gezellig met je vrienden praten over de belevenissen van de dag, waarbij je ontspannen even je neus in het glas steekt en de geuren van het schitterend bouquet tot je neemt. Het overkomt mij regelmatig dat ik bij het genieten van een glas wijn even terug moet denken aan een vakantie of een ander fantastisch moment, waarbij deze wijn deelgenoot was. Het volgende lied dat uit de oudheid stamt is natuurlijk heel duidelijk en werd volmondig door monniken gezongen:

Color vini clari, sapor sine pari, tua nos inebriari digneris potentia. Felix venter quen intrabis, felix lingua quen rigabis felix os quod tu lavabis et beata labia.

kleur van heldere wijn smaak zonder weerga jij keurt ons waardig door jouw macht beneveld te worden. Gelukkig de buik die jij binnentreedt, gelukkig de tong die jij zult omkrullen, gelukkig de mond en de gelukzalige lippen die jij bevochtigt.

line

top pagina

Gezondheid...een ruim begrip:

Door de Wereldgezondheidsorganisatie is de definitie van gezondheid in 1946 omschreven als "een toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn". Deze definitie beschrijft een ideaal dat in de dagelijkse praktijk moeilijk of niet haalbaar is. Een meer op de praktijk gerichte definitie van gezondheid is: "het adequaat functioneren van het menselijk organisme onder de gegeven omstandigheden". Met dit laatste bedoelt men dan de erfelijke factoren, de invloeden van het milieu, en de leefomstandigheden (eten, drinken) in de ruimste zin van het woord.

Een belangrijk gegeven tijdens ons leven is, dat ons lichaam dagelijks blootstaat aan zuurstof en zoals iedereen weet ontstaat door de inwerking hiervan oxidatie. Door de agressieve reactie ontstaat de mogelijkheid voor het ontstaan van zogenaamde 'vrije radicalen', die in het ongunstigste geval het ontstaan van kanker tot gevolg hebben. Om de gevolgen van deze reactie te vertragen heeft ons lichaam antioxidanten nodig in de vorm van fenolen.

Vitamine C ook wel ascorbinezuur geheten is bijvoorbeeld een van deze antioxidanten welke aan diverse levensmiddelen wordt toegevoegd om bederf tegen te gaan, maar ook vitamine E is een goede antioxidant. Er zijn diverse groenten en vruchten, maar ook bloesems en thee waar fenolen in zitten, en een van de vruchten is de druif. Ook rode wijn heeft een groot gehalte aan fenolen waardoor consumptie van matige hoeveelheden wijn (0.3 liter per dag circa 2 glazen) een gungstig effect heeft op ons lichaam.

Fenolen in wijn bestaan uit organismen die bij de wijnbereiding ontstaan. Het is bekend dat in wijn ook veel verschillende soorten voorkomen die allen behoren tot de flavonoïden. De tannines en kleurstoffen uit de schillen en pitten zorgen voor een fenolengehalte, dat bij rode wijn ligt tussen de 500 en 4000 miligram per liter en bij witte wijn tussen de 150 en 400 miligram per liter. Samen met de in wijn aanwezige enzymen dragen fenolen er toe bij, dat wijn, maar ook ons lichaam hiervan een gunstige invloed kan ondervinden. De veroudering door inwerking van zuurstof wordt door fenolen geremd.

line

top pagina

Lees de resultaten van het onderzoek van professor S. Renaud in Frankrijk ten aanzien van wijn en gezondheid eens door. Je kan dan met zekerheid vaststellen dat wijn een verrijking van het leven kan zijn en door (bijna) iedereen kan en mag worden genoten.

Matige wijndrinkers zijn niet alleen beschermd tegen hart- en vaatziekten maar ook tegen een aantal vormen van kanker.

Resultaten van een Franse studie:

Uit een publicatie in het wetenschappelijk tijdschrift Epidemiology van maart 1993 blijkt, dat matige consumptie van wijn niet alleen bescherming biedt tegen hart- en vaatziekten, maar ook tegen een aantal vormen van kanker. In deze publicatie worden de resultaten gepresenteerd van een epidemiologisch onderzoek uitgevoerd door professor Renaud en medewerkers.

Voor het onderzoek werd een groep van 34.000 mannen van middelbare leeftijd uit het noordoosten van Frankrijk gedurende een periode van 10 tot 15 jaar gevolgd. De totale sterfte en de sterfte aan hart- en vaatziekte en aan kanker gedurende deze periode werd gerelateerd aan het gebruik van alcohol. Door 82% van de deelnemers aan het onderzoek werd wijn gedronken.

Uit het onderzoek blijkt dat de sterfte aan hart- en vaatziekte 35% lager is bij mannen met een consumptie van 2 tot 3 glazen alcohol per dag, en 25% lager bij mannen met een gebruik van 3 tot 5 glazen per dag. Sterfte aan kanker is significant lager (20%) bij een matig gebruik van wijn, te weten 2 tot 3 glazen per dag. Boven deze hoeveelheid neemt de kans op sterfte door kanker toe.

Ten opzichte van nietgebrukers is de totale sterfte 30 danwel 20% lager bij gebruikers van respectievelijk 2 tot 3, en 3 tot 5 glazen alcohol per dag. Maar bij meer dan 8 alcoholische consumpties per dag stijgt de sterftekans met 40%.

Het is het eerste epidemiologisch onderzoek uitgevoerd in Frankrijk, dat laat zien dat matige wijnconsumptie niet alleen bescherming biedt tegen hart- en vaatziekte, maar ook tegen een aantal vormen van kanker. Professor S. Renaud onderstreept dat het gunstige effect op kanker alleen wordt waargenomen bij een matige alcohol/wijnconsumptie tot 2 tot 3 glazen per dag. Bij een hoger alcohol gebruik stijgt zowel de totale sterfte als de sterfte aan kanker.

De regels van Arndt Schultzsche:

  • Zwakke prikkels wakkeren de levensactiviteit aan.
  • Middelsterke prikkels bevorderen de levensactiviteit.
  • Sterke prikkels remmen de levensactiviteit.
  • De sterkste prikkels vernietigen de levensactiviteit.

line

top pagina

Slank met wijn:

Wijndrinkers zijn in de regel geen dikke mensen. In tegenstelling tot bij bier is ook bij relatief hoge consumptie van wijn een wijnbuik zeer onwaarschijnlijk. Uit een recent onderzoek aan de universiteit van North Carolina bleek dat bij mannelijke en vrouwelijke wijnconsumenten in de leeftijdscategorie van 45 tot 64 jaar de heup- en taillematen een gunstigere verhouding hebben dan het geval is bij consumenten van andere alcoholische dranken. De heup-taille-verhouding dient als maatstaf bij het meten van het risico op hart- en vaataandoeningen.

Een studie in Freiburg toonde aan, dat een regelmatige consumptie van 0,5 liter wijn per dag ondanks een hogere calorie-opname de proefpersonen ongeveer 1,5 kilogram aan gewicht verloren. Conclusie: hogere vetverbranding en afname van het aandeel lichaamsvet door regelmatige doch matige wijnconsumptie.

line

top pagina

Sulfiet; noodzaak of (ge)weldaad:

Sommige wijnmakers voegen aan wijn sulfiet toe om de negatieve invloed van zuurstof te verminderen en ongewenst micro-organismen te doden. Sulfiet is een mineraal met daarin een verbinding van zwavel, zouten en esters van zwavelig zuur SO≤ ook wel zwaveldioxide geheten en behoort tot de groep anti-oxidanten. Je kunt een teveel aan sulfiet in wijn duidelijk waarnemen door de branderige en scherpe geur.

Zwavel werd al bij de oude Grieken en Egyptenaren gebruikt om wijn te conserveren en wordt overal beschouwd als een veilige stof. Echter een te groot gebruik is schadelijk voor de gezondheid (een te hoge dosering veroorzaakt een onaangename smaak en geur, en nadien een barstende hoofdpijn).

In onderzoeken is aangetoond dat in het darmstelsel z.g.n. zwavelbacteriën zouden voorkomen die een ongunstige invloed kunnen uitoefenen bij het ontstaan van darmaandoeningen. De meeste conserveermiddelen bevatten zwavel en worden verwerkt in vrijwel alle voedingsmiddelen, van jam tot wijn en bier. Bekende conserveermiddelen zoals E 220 tot E 227 zijn zwavelproducten.

In de verordening (EG) 479/2008 van oktober 2008, is vastgesteld wat de maximale waarden zijn die mogen worden toegepast in wijn. Bij voldoende hygiëne is het gebruik van sulfiet nauwelijks nodig. Bij vlees is het gebruik van sulfiet verboden omdat hierdoor alleen maar de verkleuring door de inwerking van zuurstof voorkomen wordt, en er geen garantie is voor de versheid van het product. Ook kan het bij te veel gebruik leiden tot bepaalde resistenties, zeker bij pasgeborenen.

Veel goede wijnmakers hebben hun vinificatie methode dusdanig aangepast, waarbij door het snel op gang laten komen van de gisting met sterke gistcel-kolonies een dikke "deken" van koolzuurgas CO≤ boven de most ontstaat. Hierdoor kan de oxiderende werking van zuurstof nauwelijks plaatsvinden. Sulfiet is op deze wijze bijna niet nodig (maximale sulfietwaarden) en zal beperkt gebruikt worden als middel voor het desinfecteren van vaten, flessen en andere wijnmakersartikelen. Tegenwoordig heeft men ook de beschikking over andere reinigingsmiddelen zoals hypochloriet oplossingen, zure jodium-oplossing en een zwakke natriumloog-oplossing.

De conserverende werking zal bij wijn toch bereikt moeten kunnen worden door de aanwezige tannine, fenolen (flavonoïden groep: anthocyaninen, flavononen, flavonolen) en zuren, die tijdens het fermentatieproces in de wijn ontstaan. De op deze wijze gemaakte wijn is een toegevoegde waarde voor onze gezondheid en het welzijn van ons lichaam.

Als sulfiet is toegevoegd aan de most zie je het volgende gebeuren:

  • De oxidatie wordt direct stopgezet
  • Het overgrote deel van de microflora wordt vernietigd en de rest dusdanig verdoofd, dat die voorlopig volledig is uitgeschakeld
  • Alle ongewenst wilde gisten worden uitgeroeid
  • Alle zwakke wijngistcellen worden vernietigd; alleen de sterkste overleven kapselen zich in en wachten op een gunstiger leefklimaat
  • De most verheldert van kleur, maar zal pas na 24 uur zijn oorspronkelijke kleur weer aannemen. Het meeste ontstane gas zal tijdens het desinfecteerproces vervlogen zijn.

Met de Quantofix sticks van Macherey Nagel voor SO≤ kan het sulfietgehalte bepaald worden in stappen van 0-10-25-50-100-250-500-1000 miligram per liter. Ascorbinezuur (vitamine C) kan de meting beÔnvloeden. Ook is het te meten met het zuurmetingssetje (acidometer) maar dan moet het opgemeten worden met een joodreactief d.m.v. titratie(omslagpunt bepaling). Een setje kan je kopen bij firma Dries van Kooy kooy@cybercomm.nl of bij brouwmarkt: wijn, bier en likeur maken.

line

top pagina

DIABEET en toch WIJN? (1)

Als je diabetes (suikerziekte) hebt wordt het hormoon insuline onvoldoende aangemaakt, waardoor de hoeveelheid suiker (glucose) in het bloed niet goed wordt geregeld. Omdat in wijn glucose aanwezig is zou je helemaal geen wijn meer mogen drinken. Dat is zo algemeen aangenomen maar niet geheel juist. Er zijn wel degelijk wijnen die gedronken mogen worden door diabeten. Het zijn doorgaans droge wijnen met een laag alcoholpercentage die op een natuurlijke wijze zijn gemaakt. Met een juiste gistkeuze worden eerst de glucose (druivensuiker) omgezet en pas daarna de fructose (vruchtensuiker) waardoor er nog voldoende fructose behouden blijft om een aangename licht zoete (halfdroge) wijn te krijgen. Een goede wijnhandelaar kan u de juiste informatie verstrekken en adviezen geven. -Lees meer (2)-

Hier zijn een aantal basisregeltjes waaraan de wijn zou moeten voldoen:

De wijn mag hooguit 4 gram per liter onvergiste suiker (glucose) bevatten.
De wijn mag niet meer dan 12% alcohol bevatten.

Er mag niet meer dan 200 miligram per liter SO≤ (sulfiet) aanwezig zijn, waarvan maximaal 25 miligram vrij SO≤.

De samenstelling moet op het rugetiket zijn vermeld.

-Overleg altijd eerst met uw arts of diëtist (te)-

line

top pagina Mineralen / Vitaminen / Polyphenolen:

In de tabellen hier onder staan gemiddelde waarden van in de most en wijn aanwezige stoffen. Per streek, land of regio kunnen deze waarden verschillen waarbij de bodemgesteldheid en klimaatomstandigheden bepalende factoren zijn. Ook de methoden die voor de wijnbereiding worden toegepast kunnen deze waarden in belangrijke mate beÔnvloeden.

Concentratie mineralen (gram per liter)

  In de most.

In de wijn.

kalium. 1 - 2,50 0,7 - 1,50
Calcium. 0,04 - 0,25 0,01 - 0,20
Magnesium. 0,05 - 0,20 0,05 - 0,20
Natrium. 0,002 - 0,25 0,002 - 0,25
Ijzer. 0,004 - 0.007 0,00058 - 0,00124
Fosfor. 0,08 - 0,50 0,03 - 0,09
Mangaan. 0 - 0,05 0 - 0,05

Een deel van de calciumen en het kalium vormt samen met de zuren in de wijn kristallen die vervolgens neerslaan. Deze kristallen bevinden zich vaak ook op de kurk en los in de fles.

 

Concentratie vitaminen (miligram per liter)

  In de most. In de wijn.
Ascorbinezuur (vitamine C). 38,0 - 95,0 0
Thiamine (vitamine B1). 0,10 - 0,50 0,04 - 0,05
Riboflavine (vitamine B2). 0,003 - 0,08 0,008 - 0,30
Pantotheenzuur (vitamine B5). 0,5 - 1,00 0,4 - 1,20
Pirodoxine (vitamine B6).

0,3 - 0,50

0,2 - 0,50

Wijn bevat weinig vitaminen. Door aanwezigheid van sulfiet wordt eventuele werking van vitaminen tenietgedaan.

 

Concentratie polyfenolen (gram per liter)

  In de most. In de wijn.
Anthocianen. 0,004 - 0,90 0 - 0,50
Flavine. Sporen 0 - 0,05
Tannine. 0,1 - 1,50 0,1 - 5,00

Onderzoek heeft aangetoond dat het enzym, SIR2 (Silent Information Regulator 2), een belangrijke rol speelt in de stofwisseling en het verouderen. Polyfenolen behoren tot de sterkste SIR2-stimuleerders. Van polyfenolen is tevens aangetoond, dat deze het eiwit peptide blokkeren. Peptide wordt in verband gebracht met het ontstaan van hartziekten. Anthocianen zijn rode en blauwe kleurstoffen, die voorkomen bij druiven met een donkere schil. Flavine is een gele kleurstof die zowel in lichte als donkere druivensoorten voorkomt. Druiven bevatten verschillende soorten tannine die in de schil, het vruchtvlees, de pitten en stelen voorkomen. Ook tijdens de fustrijping komt er tannine vanuit het (eiken-)hout in de wijn. Vooral rode tanninerijke wijnen bevatten veel polyfenolen.

line

top pagina

Genetisch paspoort waar ligt de grens?

Alcohol heeft bij iedereen een andere uitwerking. Genetische verschillen bepalen dit. Het bespaart veel ongemak als je van tevoren kunt voorspellen, hoe je lichaam op bepaalde middelen zoals alcohol, medicijnen of drugs zal reageren. Lopen we straks allemaal met een genetisch paspoort op zak?

Wie eens een glas wijn heeft genuttigd met Japanners, weet dat onze verre oosterburen vaak minder goed tegen alcohol kunnen. Al na één glas voelt een derde van de Japanners zich ziek. De oorzaak: een andere vorm van een stofwisselingseiwit (enzym), waardoor een deel van de Aziaten de alcohol minder goed af kunnen breken.

De genetische verschillen die de structuur en het functioneren van enzymen bepalen, worden genetische polymorfismen genoemd. Door deze verschillen zullen enzymen een variatie in activiteit vertonen. Snelle omzetters van alcohol kunnen meer wijntjes drinken dan langzame omzetters. Daarom zal de ene persoon beter tegen alcohol kunnen dan de andere. Houdt uw Gen-paspoort in de toekomst maar gereed, de uitbater kan er naar vragen.

line

top pagina

Slaapschuld

Wisten ze wel goed wat ze veroorzaakten toen Thomas Edison en Joseph Swan in 1879 de electrische lamp uitvonden? Edison ging zoals bekend met de eer aan de haal. En wij lopen er nu verweesd bij met wallen onder de ogen. We slapen sindsdien namelijk te weinig. We zijn slaapschuldenaars geworden. Met alle gevolgen vandien. De oplossing is eenvoudig. Zorg voor voldoende ontspanning en neem je dagelijkse rustmomenten. Geniet 's avonds in alle rust van 1 tot 3 goede glaasjes wijn, maar niet te kort voor het slapen gaan. 8 tot 9 uur slaap per nacht is nodig om voldoende uitgerust de drukke dag aan te kunnen.

line

top pagina

U S A low carb; wine koolhydraat arme wijn

Een groot deel van de Amerikaanse bevolking is momenteel in de ban van diŽten die gebaseerd zijn op het vermijden van koolhydraten. Low carb is daarom in, en dat heeft onvermijdelijk effect gehad op de voedsel- en drankenindustrie. Om in te spelen op de dieetrage zijn diverse producenten van populaire wijnmerken er toe overgegaan om op het rugetiket van de flessen extra informatie te verschaffen. Deze informatie zegt iets over de voedingswaarde van hun wijnen door het aantal calorieën en de hoeveelheid koolhydraten per glas (serving) te vermelden. Sinds enige tijd zijn dergelijke vermeldingen in de Verenigde Staten officieel toegestaan door het TTB (Alcohol and Tobacco Tax Trade Bureau). Nederland kennende zal ook deze rage hier zijn intrede doen -bent u vast op de hoogte-. Voor het predikaat low carb geldt dat een wijn minder dan 7 gram koolhydraten per glas (5 o z) moet bevatten. Doorgaans hebben droge wijnen van nature een laag koolhydraatgehalte. Zoals we weten, hebben wijndruiven natuurlijke fruitsuikers. Om nu een laag koolhydraat gehalte te verkrijgen speelt het wijnmaakproces een doorslaggevende rol. Gedurende het gistingsproces worden gistsoorten toegepast die al de druivensuiker in alcohol omzet. Hierdoor ontstaat een echt droge wijn met minder dan 0.5 gram per 100 mililiter restsuiker. Dit soort wijnen voldoet aan de gestelde eisen. Overigens blijft vermelding van de government warning met betrekking tot de vermeende gevaren van wijn (alcohol) drinken onverminderd verplicht. De Trinchero Familie Estate uit Napa Valley geeft veel informatie aan haar klanten via halslabels en etiket op de wijnfles. Met de tabel hieronder in de hand kan men op een gezonde wijze blijven genieten van een goed glas low carb wijn.

Voorbeeld voedingswaarde informatie (waarden zijn: gram per glas) 
                               koolhydraten      ProteÔne        Calorie
                               per glas          per glas        per glas
 Jaargang  Wijn soort          ---               -----           ---  
   2002    Sauvignon Blanc.    2.7 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  122 calorieŽn
   2002    Chardonnay.         3.8 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  120 calorieŽn
   2003    Pinot Grigio.       4.0 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  114 calorieŽn
   2000    Pinot Noir.         3.1 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  117 calorieŽn
   2002    Merlot.             4.1 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  119 calorieŽn
   2000    Syrah.              3.6 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  117 calorieŽn
   2000    Zinfandel.          2.9 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  123 calorieŽn
   2000    Cabernet Sauvignon. 3.6 koolhydraten  < 1.0 ProteÔne  115 calorieŽn

Bron: Trinchero Family Estates

line

top pagina

Alcohol en zwangerschap

De consumptie van ťťn glas wijn door een zwangere vrouw, volstaat volgens een Canadese onderzoeker, om de hersenen van haar ongeboren kind te beschadigen. Dr. Robert Sutherland van University of Lethbridge onderzocht het effect van alcohol op foetushersenen, met financiŽle steun van de Alberta Heritage Foundation for Medical Research (A H F M R). Zijn onderzoek op ratten toonde al aan, dat het hersengedeelte dat verantwoordelijk is voor geheugen en leren, permanent beschadigd raakt na de consumptie van lage dagelijkse dosissen alcohol. Momenteel doet hij een vervolgonderzoek op menselijke hersenen. De eerste resultaten lijken die van het onderzoek op ratten te bevestigen. Als de moeder alcohol gebruikt, dan wijzigt het aantal neuronen (zenuwcellen) in de hersenen van haar ongeboren kind. Die veranderingen interfereren zowel met het geheugen als met de manier waarop elektrische signalen in het brein worden doorgegeven. De wijzigingen zijn permanent en onherstelbaar. Dokter Sutherland pleit dan ook voor geheelonthouding tijdens zwangerschappen. 'Preventie is essentieel,' zo verklaarde hij aan de site www.news-medical.net Als we de totale kosten bekijken van het grootbrengen van kinderen tot hun 21ste, dan besteden ze in Canada naar schatting ťťn miljoen dollar extra, voor elk kind dat in de baarmoeder werd blootgesteld aan alcohol.

line

Referentie en bronvermelding: S.Renaud, R. Gueguen, J. Schenker, A. D'Houtaud, Alcohol and mortality in middle-aged men from Eastern France. Dr. F.A. Graf von Ingelheim. Epidemiology, maart 1998, Wina Born, W.I.C., T.Leertouwer.

Een gezonde ziel kan niet leven in een droog lichaam
(Francois Rabelais 1495-1553)

top pagina