small textbig textmenu

© De Wijnhoek 1997 - 2016

image

line

De Historie

Van oudsher is wijn op verschillende manieren opgeslagen. Denk daarbij aan amforen, leren zakken, houten vaten of stenen kuipen. Of het werd niet opgeslagen, maar direct gedronken. Zo rond de zeventiende eeuw is er steeds meer gebruik gemaakt van handmatig geblazen flessen, die met kurken of houten pluggen en bindtouw werden afgesloten om de kostbare wijn langere tijd in te bewaren. De glasindustrie is zich steeds meer gaan ontwikkelen.

Omstreeks 1821 kreeg de firma Henry Ricketts uit Bristol in Engeland een patent op de gestandaardiseerde vlindervormige mal, waarmee in één doorgang flessen konden worden geblazen. Hierdoor ontstond de mogelijkheid om flexibeler om te gaan met de vorm van de fles. De op deze klassieke manier vervaardigde fles noemde men de "fles van Bristol".

In Frankrijk kennen we sinds die tijd de twee basisvormen Bordelaise Grand Tradition en Bourguignonne. Rond 1886 werd de eerste semi-automatische glasflessen-blaas-machine uitgevonden door Howard Ashly uit Yorkshire. Hierdoor werd het mogelijk om een strakkere vorm en grotere maatnauwkeurigheid aan de fles te geven. Hierdoor kon de fles doormiddel van een goede kurk worden afgesloten. Dit had tot gevolg, dat de wijn beter en veel langer bewaard kon worden. In de 18de eeuw werden de sterke efficiënte Engelse wijnflessen over de gehele wereld geëxporteerd.

Bij de veel gestelde vraag “waarom is de meeste wijn in een fles van 0.75 liter verpakt”. moeten we voor een antwoord terug naar het oude Engeland, waar 0.75 liters (25.3 fl.oz.) de definitie kreeg van "one bottle". Vanuit deze bepaling of vaststelling, zijn alle inhoudsmaten afgeleid. Zie de tabel hieronder:


              afgeleide inhoudsmaten van wijnflessen
_____________________________________________________________________

0.75 liters (25.3 fl.oz.) is “one bottle”.

    Volume                 Stille wijnen            mousserend 

0.187 l  (¼ bottle)        quart of split           quart of split 
0.375 l  (½ bottle)        half of demi             half of demi 
0.75 l   (1 bottle)        standaard                standaard 
1.5 l    (2 bottles)       magnum                   magnum 
2.25 l   (3 bottles)       Marie-Jeanne             -- 
3 l      (4 bottles)       dubbele magnum           Jéroboam 
4.5 l    (6 bottles)       --                       Rehoboam (1) 
5 l                        Jéroboam                 -- 
6 l      (8 bottles)       Impériale                Methuselah 
9 l      (12 bottles)      --                       Salmanazar 
12 l     (16 bottles)      --                       Balthazar 
15 l     (20 bottles)      --                       Nebuchadnezzar 

(1) De Réhoboam wordt niet meer gemaakt

bron: diwinetaste, afrondings afwijkingen voorbehouden
_____________________________________________________________________

Veruit de meeste wijnen worden in flessen van 750 ml. gebotteld maar er zijn nog veel meer inhoudsmaten zoals de Clavelin (Vin Jaune, en Vin de Paille, Jura) 310 ml en 620 ml, de Kwartfles (Champagne) 200 ml, de halve fles (Bordelaise: kalkoentje) 375 ml, de Pot (beaujolais) 460 ml, de Champagne fles 800 ml, de Magnum (Bordeaux, Bourgogne) 1.5 liter, de Magnum (Champagne) 1.6 liter, de Marie-Jeanne (Bordeaux) 2.5 liter, de Dubbele Magnum (Bordeaux) 3 liter, de Imperial (Bordeaux) 6 liter, de Salmanazar (Champagne) 9,6 liter, de Balthazar (Champagne) 12,8 liter en de Nebuchadnezzar (Champagne) 15 liter. In de Champagnestreek kent men nog de Jeroboam (Champagne) 3,2 liter, de Jéroboam (Bordeaux) 5 liter, de Rehoboam (Champagne) 4.8 liter en de Metusalem (Champagne) 6,4 liter.

De grootte van de fles is mede bepalend voor de rijpingsduur van de wijn. Zo zal de wijn in een kleine fles sneller rijpen dan in een grote. Het rijpingsproces wordt ook door licht beïnvloed en om deze reden worden zowel groene als bruine glazen flessen gebruikt. Als wijnen langere tijd nodig hebben om volwassen te worden dan bottelt men ze veelal in donkergroene of donkerbruine flessen (bewaar daarom bij voorkeur de flessen op een donkere en koele plaats). In de loop der eeuwen heeft elke respectabele wijnstreek haar eigen traditionele wijnfles ontwikkeld, waardoor je veelal aan de fles kan zien wat er in zit en waar zij vandaan komt. - wist je trouwens dat er flessen zijn met een ziel -

Een nieuwe ontwikkeling is de PET wijnfles, een kunststof fles gemaakt van Polyethyleen Terephthalaat. Eerst Wolf Blass uit down-under Australië en nu ook Louis Bernard uit de Côtes du Rhône en Jospeh Mollet uit de Loire doen hun wijn in een plastic PET-fles. Men blijft erbij dat je aan de smaak niets zal merken. Hoe raar het ook mag klinken, er is een goede reden voor te geven. Het milieu is erbij gebaat, want deze fles is lichter dan het glazen zusje waardoor er wel 9000 meer in een vrachtwagen zouden kunnen. Dat scheelt weer tot 68% Co² uitstoot want volgens een studie uit 2007 van de American Association of Wine Economists is de productie en distributie van wijn verantwoordelijk voor 1% van de wereldwijde uitstoot aan broeikasgassen. De Co²-impact van een plastic wijnfles is ongeveer de helft van die van een glazen fles.

line

De kurk in de fles

Om de kostbare wijn in de fles te houden worden kurken gebruikt. Kurk is een natuurproduct en wordt gemaakt van de bast van de kurkeik (Quercus suber). Deze boom, die oeroud kan worden tot wel 200 jaar, komt veel voor in het hele Middellandse Zeegebied. Goede kwaliteit komt voor 32% uit Spanje (de beste is de donkere Catalonische kurk uit Saint Feliu en Selva) en Portugal (vooral het gebied Alentejo) is goed voor de productie van 52%.

De bast van de boom wordt pas na 20 tot 25 jaar voor het eerst geschild en daarna elke 9 á 10 jaar. Hij groeit vanzelf weer aan. Kurk is de meest ideale afsluiting voor wijnflessen. De kurk is waarschijnlijk voor het eerst rond 1530 gebruikt in Engeland.

De kurken worden door een automatisch of handgedreven persje in de flessenhals gedrukt waarna een beschermende huls wordt aangebracht. De meeste kurken worden voorzien van siliconen- of waslaag om ze makkelijker in de fles te kunnen persen.

Ondanks alle voorzorgsmaatregelen bij het productieproces van kurken, was het altijd mogelijk dat er bij het desinfecteren door stomen en chloreren, sporen van chloor in de kurk achterbleven. Door een reactie van deze chloorresten en aanwezige schimmelsporen in de kurk kan de stof TCA (2,4,6 - trichloroanisole) ontstaan. De wijn krijgt hierdoor een onaangename chloorachtige muffe geur. Hiervandaan komt de term: deze wijn heeft 'kurk' (onplezierig niet gevaarlijk).

Men was ervan doordrongen, dat het desinfecteerproces moest worden aangepast door bijvoorbeeld het gebruik van grote magnetrons of het gebruik van peroxide en ozon in plaats van chloor (dat sinds 1996 verboden is!). Een andere bedreiging voor onze kostbare wijn is de kurkworm, die een klein gaatje in de kurk kan boren. Hierdoor komt de wijn in direct contact met de ons omringende zuurstof in de lucht, waardoor de wijn snel zal oxideren.

Wat mij opvalt, is dat er steeds meer wijnbottelaars overgaan op kunststof afsluitingen in uiteenlopende kleuren, zoals knalrood, kanariegeel en groen. Ook zie je steeds meer geperste "kruimel"-kurken deels van kunststof met een natuurlijke kurkkleur. Recentelijk heb ik nog kroonkurken en schroefdoppen aan de reeks kunnen toevoegen. Hierdoor zullen mogelijk alle van nature ontstane moeilijkheden tot het verleden gaan behoren.

Hoewel hiervoor veel is te zeggen gaat naar mijn gevoel de romance van het mysterieuze ensemble van de wijn, de fles en de eeuwenoude kurk verloren. De grote wijnhuizen in de Bordeaux en Bourgogne zullen niet snel overgaan op deze nieuwe trend, omdat zij de hogere prijs van de echte (TCA vrije) kurk makkelijk in de kostprijs van de wijn kunnen verrekenen.

De kurkindustrie laat zich echter het kaas niet van de boterham snoepen en is begonnen met een offensief. De firma - Amorim - een van de grootste kurkleverenciers heeft haar productieprocessen aan de hoogste stand der techniek aangepast en zal de toekomst van de kurk veilig stellen. - Lees meer -

kurkafmetingen kurkindustrie - cork industry - Amorim diverse wijnflesafsluitingen - kroonkurk - vinolock - schroefdop

line

De kurk uit de fles

Om na een gedegen onderzoek de juiste wijn voor het juiste moment te hebben gevonden breekt ongetwijfeld het moment aan dat wij de stoute schoenen aan moeten trekken om de wijn uit zijn veilige omgeving te bevrijden.
Zoals met alles in het leven gaat ook hier de stelregel op: "goed gereedschap is het halve werk".
Om een fles te ontkurken zijn er in de loop der tijd vele verschillende kurkentrekkers ontworpen met maar één doel: 'het op de juiste wijze ontkurken van de fles' zonder achterlating van enige resten van kurk in de wijn. De kurkentrekker met de - "open" spiraal - heeft zich hierin bewezen en is in verschillende gedaanten in de handel verkrijgbaar. Het zgn. sommeliermes is de bekendste en kenmerkt zich door de handige hefboomwerking en het mesje om de capsule (omhulsel om de fleshals) op ongeveer 6 millimeter onder de fleskop rondom los te snijden. Er zijn ook diverse kurkentrekkers in de handel die met een capsulesnijder zijn uitgerust die precies op de juiste maat is afgesteld. Uit onderzoek is gebleken, dat de kracht waarmee de kurk uit de fles moet worden getrokken varieert van ca. 20 kg voor een los zittende kurk tot ca. 75 kg voor een zeer vastzittende kurk (bron: Vacuvin).

Ga voor het ontkurken van een fles als volgt te werk: zet de fles rechtop en snij het bovengedeelte van de capsule rondom af op een hoogte van 6 millimeter van de bovenzijde van de flessenhals. Positioneer de "open" spiraal van de kurkentrekker in het midden van de kurk en draai deze (rechtsom) rechtstandig in de kurk. Draai de spiraal liever niet door de kurk maar wel voldoende diep om de gehele kurk vast te hebben. Gebruik nu de hefboomwerking of het mechaniek van de kurkentrekker om de kurk gelijkmatig en zonder plop uit de fles te verwijderen. Veeg de fles hals aan de bovenzijde van binnen en buiten met een schone doek af (of met de schone vinger).

Als een kurk uit een zéér oude fles wijn of port moet worden gehaald is de kans groot dat deze met een normale kurkentrekker zal verkruimelen. Hierbij maakt men dan eventueel gebruik van een porttang of gloeitang. Deze zijn er in diverse uitvoeringen maar worden op dezelfde wijze gebruikt. De bekken worden heetgestookt tot deze rood van kleur zijn. Hierna omklemt men dan direct de hals van de fles, net boven de schouders. Na een aantal seconden neemt men de tang weg en omklemt men de hals met een koude natte doek waardoor deze losbreekt. Glassplintertjes zullen naar de bodem zinken en tijdens eventueel decanteren in de fles achterblijven. - klik hier voor een afbeelding -

Bij de Champagne fles snij je de capsule onder het ijzerdraadje rondom in en verwijder dat gedeelte. Draai het ijzerdraad los en houd daarna de hand rond de hals en de kurk met de duim bovenop. Draai nu de fles rond terwijl de kurk langzaam los komt. Zorg dat de kurk niet met een plof uit de fles komt om verlies van kostbare wijn te voorkomen. Lees hier verder over een spectaculaire flessenopener - 'Sabre á Champagne' -

Als de kurk uit de fles is zie je op de diameter soms een stempeling staan. Wijnen die op het chateau of wijngoed worden gebotteld hebben een kurk met speciaal stempel ( etampé: stempeling ingebrand of met inkt aangebracht) waardoor er geen vergissing mogelijk is. Op de foto´s van de Firma Amorim uit Portugal hier beneden kan je de beide processen goed onderscheiden. Links zie je het stempelen met een inkt gedragen stempel waarbij de kurk tussen een rol en het be-inkte stempel doorloopt. Rechts zie je het door middel van verhitting inbranden of schroeien van de stempeling (etampé) waarbij de kurk tussen een drukrol en met vlammen verhitte stempels doorloopt.

etampé - stempelen van de kurk met inktspatieetampé - stempelen van de kurk met hitte

kurk doorsnedes - Cork cut through een wijnfles openen - to open a wine bottle tire bouche - kurketrekkers - corksrews

line

Verschillende Soorten flessen

bordeaux

De typische bordeauxfles is duidelijk te herkennen aan de strakke rechte strenge vorm met "echte" schouders. De fles is in deze vorm bekend vanaf zo rond de negentiende eeuw en is nu de standaardvorm voor zowel de rode als witte bordeaux, maar ook van wijnen uit andere werelddelen. De witte bordeaux wijnen worden in blanke en de rode bordeaux wijnen in groene flessen gebotteld. De inhoud varieert van 0,7 tot 0,75 liter.

Bourgogne

De bourgognefles herken je duidelijk aan zijn typische afhangende schouders. Echt een fles die de uitstraling heeft van iets gemoedelijks, iets vriendelijks en dat vindt je ook in deze wijnen terug. Dikke, soepele, gladde lijnen met finesse. Wordt ook voor de beaujolais gebruikt. De witte bourgogne wordt in zowel blanke als groene glazen flessen gebotteld en de rode alleen in lichtgroene flessen.

Loire

De fles voor de loirewijnen lijkt iets op de bourgognefles maar is smaller waardoor hij meer weg heeft van de elzasser flûte met zijn slank aflopende schouders.

Elzas

De elzasserfles is een mooie lange slanke fles die hierdoor iets frivools heeft, een fles met een pittige uitstraling. Net als de moeselfles is de elzasserfles van groen glas gemaakt.

Moesel

De rijn- en moezelflessen zijn in vorm vrijwel gelijk aan de elzasserfles: slank en fijn van vorm. Ook als er geen etiket is opgeplakt kan je je niet vergissen, want de moezelfles is groen en de rijnfles is van bruin glas gemaakt.

Champagne

De champagnefles is in vorm vrijwel gelijk aan de bourgognefles maar is van dikker glasgemaakt om de druk van mogelijk 5 bar aan te kunnen. Deze flesvorm wordt ook voor andere mousserende wijnen gebruikt.

Chateauneuf

De fles van de chateauneuf-du-pape-wijnen heeft dezelfde vorm als de bourgognefles en is te herkennen aan de pauselijke tiara en de twee gekruiste sleutels van Petrus. Er zijn ook andere afbeeldingen mogelijk zoals een harnas met in het midden een familie wapen. Als de wijn op Domaine is gebotteld dan is de baard van de gekruiste sleutels naar beneden gericht.

Jura

Een typische fles voor Vin Jaune uit de Jura, Clavelin geheten. Deze fles heeft een wettelijk vastgestelde inhoud van 62 cl. Zoveel wijn blijft over van een liter jonge wijn na 6 jaar en drie maanden rijpen op vat. De beste Vin Jaune komt uit het dorpje Chateau Châlon.

Lanquedoc

De lanquedocfles is een korte dikke fles speciaal gemaakt voor de betere VDQS en AC wijnen uit deze streek.

franken

De bocksbeutel is een grappige groene fles die in het Duitse wijngebied Franken voorkomt. Het is een onhandige platte fles, die niet in de gangbare wijnrekken stapelbaar is.

Portugal

Vinho Verde: Het Vinho Verde gebied ligt in het uiterste noordwesten van Portugal en strekt zich uit tussen de rivieren Minho en Douro. Normaal gesproken is deze uit Portugal afkomstige witte wijn gemaakt van vroeg geplukte druiven en wordt jong gedronken: heldergeel-lichtgroen van kleur, fruitig en fris. Wordt meestal geëxporteerd. de witte Vinho Verde is perfect bij zeevruchten, vis en leverpastei. Er bestaat ook een rode variant. (Deze afbeelding is van een fles gemaderiseerde Vinho Verde)

handmatig geblazen fles uit Chateauneuf du Pape

etiket

top pagina